پانسمان***********PANSEMENT

نه خصوصی، نه دولتی

نگاهی به ماجرای پر فراز و نشیب بیمارستانهای خیریه

گزارش از : مهديار سعيديان

چندی پیش برای تهیه گزارش وارد یكی از بیمارستانهای خیریه مشهد شدم. ظاهراً بیمارستان شبیه سایر مراكز درمانی بود، اما آنچه تعجب مرا برانگیخت خلوتی آن بود. درحالی كه این مركز در یكی از شلوغترین نقاط شهر واقع است. فقط مراجعان اندكی در این بیمارستان حضور داشتند آنان هم مشغول پیگیری كار خود بودند. در آن میان به پیرمردی برخوردم كه خود را حسینی و از اهالی روستایی در جنوب خراسان معرفی كرد. او كه در حال چانه زنی با مسؤول پذیرش بیمارستان است، مشكل خود را این گونه بیان می كند:همسرم نیاز به عمل جراحی دارد و ما به توصیه یكی از اقوام به این بیمارستان خیریه آمدیم. انتظار ما این بود كه با توجه به نام خیریه، هزینه كمتری برای عمل جراحی پرداخت كنیم، اما اكنون كه پزشك نیز موافقت كرده كه تخفیف بدهد، می گویند كه ما بیمه روستایی قبول نمی كنیم. وقتی از او پرسیدم كه چرا به بیمارستان دولتی نرفته است، در پاسخ می گوید:آقای دكتر در آنجا عمل نمی كنند و بسیار هم آنجا شلوغ و بی نظم است.
در ادامه به سراغ مدیر عمومی بیمارستان رفتم كه تمایل نداشت نام وی و بیمارستان در گزارش ذكر شود. او درباره نحوه كار بیمارستانهای خیریه این گونه توضیح می دهد:بیمارستانهای خیریه بر سر دو راهی قرارگرفته اند. از یك سو با ضوابط بیمارستانهای خصوصی اداره می شوند، و از طرف دیگر انتظار می رود كه قیمت خدمات آنها كمتر از مراكز دولتی باشد. و این درحالی است كه بیمارستانهای خصوصی با تعرفه های بالاتر و بیمارستانهای دولتی با بهره گیری از بودجه های كلان دولتی قادر به ادامه فعالیت هستند.
وی در خصوص نقش خیرین در پركردن این خلاء ادامه می دهد:بودجه ای كه از سوی خیرین برای بیمارستانهای خیریه هزینه می شود، دو قسمت دارد:اول بخشی كه صرف ساخت و ساز بیمارستان می شود و دوم قسمتی كه باید در بودجه های جاری بیمارستان هزینه شوند.
متأسفانه میزان كمكهای نوع دوم، بسیار كم است و از این رو فعالیت این بیمارستانها دچار مشكل شده است. به طوری كه با كمك نكردن خیرین و دولت، بیمارستانهای خیریه ورشكسته تر می شوند. در بیمارستان خیریه علی بن ابی طالب مشهد هم اوضاع مشابهی وجود دارد. فقط در اینجا مشكلات وخیم ترند بیمارستان بتازگی از یك دوره بحران 6 ماهه كه آن را تا مرز ورشكستگی برد، جان به در برده است. بدهی های بیمارستان هنوز سر به فلك می كشند و رییس جدید در تلاش است تا خسارات گذشته را جبران كند.محمدعلی نادی، مسؤول شورای كار بیمارستان در این باره می گوید:بیمارستان ما به علت برخی سیاست های نادرست در آستانه ورشكستگی قرارداشت و هم اكنون حدود 9ماه است كه 150 كارمند بیمارستان هنوز حقوقی دریافت نكرده اند. گرچه این كاركنان هنوز به رفع مشكلات امیدوارند و درحال خدمت به مردمند، اما این روند تا كی ادامه خواهدیافت؟وی دلیل اصلی بروز این مشكلات را اینگونه توضیح می دهد:اشكال در مدیریت ضعیف و ناآگاه است. رؤسای بیمارستانهای خیریه هیچ شناختی از امور پزشكی ندارند و این امر باعث شده تا هزینه های جانبی و بدون بازگشت سرمایه زیاد شود.وی قرارداد نبستن بیمه ها و به ویژه بیمه روستایی با بیمارستانهای خیریه را از دیگر مشكلات این مراكز دانست و گفت:متأسفانه دانشكده علوم پزشكی تمام بیمه ها را به انحصار بیمارستانهای خود درآورده است، و این مسأله باعث شده تا بازده سایر بیمارستانهای خصوصی و خیریه كم شود. وی با انتقاد از این مسأله كه كمیته امدادهم روستاییان تحت پوشش خود را به بیمارستانهای دولتی ارجاع می دهد، این سؤال را مطرح می كند كه چرا كمیته امداد بیماران خود را به بیمارستانهای خیریه كه تعرفه و هزینه كمتری دارند، نمی فرستد؟ نادی در پایان تأكید می كند كه بیمارستانهای خیریه برای ادامه بقای خود نیازمند توجه بیشتر خیرین و مسؤولان دولتی هستند.دكتر سیدمحمدعلی رییس السادات از معدود پزشكانی است كه در رأس یك بیمارستان خیریه قراردارد. او درباره مشكلات مربوط به این مراكز می گوید:ایراد در نحوه نگاه دولت به این مراكز است. دولت به جای آنكه مجوز تأسیس این مراكز درمانی را به پزشكان بدهد، به افراد خیر می دهد. افراد خیر هم كه بیشتر از تجار هستند، هیچ گونه تجربه ای در ارتباط با مدیریت بیمارستان ندارند. از سوی دیگر نظارت مناسبی هم بر نحوه كار این بیمارستانها نمی شود. در حال حاضر تنها سمتی كه بر عهده پزشك قرار می گیرد، مسؤولیت فنی بیمارستان است، اما مدیریت اصلی بیمارستان در اختیار افراد غیر پزشك است. به اعتقاد او حداقل یك نفر از اعضای هیأت مدیره این بیمارستانها باید پزشك باشد تا حداقل فعالیت این مراكز خیریه مطابق موازین علمی و پزشكی باشد.
این فوق تخصص جراحی اطفال در ادامه می گوید:مشكل مالی، بیمارستانهای خیریه را دچار چالش كرده است و از سویی وابستگی به كمك های خیریه باعث شده تا درآمد بیمارستان با وضع تجاری بازار در ارتباط مستقیم باشد و از سوی دیگر نگاه مردم و مسؤولان به این بیمارستانها به عنوان مراكز خیریه آنها را از انجام صحیح بررسی های علمی باز می دارد، زیرا هدف این مراكز صرفاً فعالیتهای درمانی است و معمولاً بررسی های علمی پر هزینه حذف می شوند زیرا هم بیمار توانایی پرداخت آن را ندارد و هم بیمارستان اعتبار و كافی در اختیار ندارد. وی با اشاره به مصوبات اخیر مجلس شورای اسلامی در تخصیص بودجه های كلان به بیماران بی بضاعت خواستار آن شد كه این بودجه صرفاً در بیمارستانهای دولتی هزینه نشود و بیمارستانهای خیریه هم بتوانند با استفاده از این بودجه ها ارائه خدمات كنند. دكتر اسدا... افشاری صالح، معاونت درمان دانشگاه علوم پزشكی مشهد در مورد تاریخچه تأسیس بیمارستانهای خیریه می گوید:نخستین مركز درمانی خیریه در سال 1343 و با حمایت جمعی از خیرین با هدف كمك به بیماران بی بضاعت تأسیس شد. در طول دوران جنگ تحمیلی این مراكز گسترش یافتند و بخشی از بار درمان را بر عهده گرفتند. وی در پاسخ به سؤالی درباره چگونگی تعامل وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكی با این بیمارستانها فعالیت مشاور امور خیریه های وزارتخانه را یادآورشده، می گوید:در واقع این مراكز، سازمانهایی هستند و با اساسنامه هایی مشخص فعالیت می كنند و نماینده وزارت بهداشت نیز بر كار این مراكز نظارت دارد.وی در مورد پزشك نبودن رییس بیمارستانهای خیریه این گونه توضیح می دهد:این قانون به تصویب مجلس رسیده است و ما فقط به آن عمل می كنیم. حتی در گذشته طرحهایی برای اجباری كردن حضور پزشك در كادر مدیریتی این مراكز در مجلس شورای اسلامی مطرح شد كه متأسفانه به تصویب نرسید. وی با ابراز علاقه به رفع مشكلات موجود در اداره این مراكز درمانی در مورد چالشهای مالی بیمارستانهای خیریه می گوید:متأسفانه اغلب این مراكز پشتوانه لازم را از لحاظ موقوفات ندارند و بدون پشتوانه دست به تأسیس مراكز درمانی می زنند. پس طبیعی است كه دچار مشكل خواهند شد. از طرف دیگر به دلیل عدم حضور كارشناس گاهی این مراكز هزینه های هنگفتی را صرف خرید تجهیزاتی می كنند كه كارایی لازم را ندارند و فقط باعث اتلاف پول مركز می شوند.وی تأكید می كند:البته اگر این مراكز در موارد كارشناسی از وزارت بهداشت كمك بخواهند ما با كمال میل به آنها كمك می كنیم، اما حمایت مالی از این مراكز بر عهده ما نیست. دكتر افشار صالح در پاسخ به سؤال ما درباره همكاری نكردن شركت های بیمه با بیمارستانهای خیریه و همچنین تفاوت هزینه خدمات پزشكان شاغل در این بیمارستانها با اعضای هیأت علمی دانشگاه تنها به ذكر این جمله بسنده می كند كه:"این قانون مجلس است و ما مجری قانون هستیم." حال با توجه به مشكلات موجود در اداره مراكز درمانی خیریه این پرسش مطرح است كه چرا با وجود حجم بالای بیمار و در نتیجه كاهش كیفیت خدمات در بیمارستانهای دولتی،شركت های بیمه حاضر به ارجاع بیماران به مراكز خیریه نیستند. درحالی كه در این مراكز هزینه درمان بیماران نیز كمتر خواهد بود. براستی متولی اموال و مراكز درمانی خیریه كه برای امور بهداشت و درمان كشور فعالیت می كنند، كیست؟ چه كسی باید سود و زیان و حسابهای مالی این مراكز را بررسی كند؟ آیا صرفاً صدور مجوز تأسیس مراكز درمانی خیریه برای خیرین محترمی كه از امور پزشكی شناختی ندارند و سپس تنها گذاشتن آنها و نظارت نكردن، دقیق بر امور درمانی و مالی مراكز صحیح است؟ در حالی كه هدف از تأسیس بیمارستانهای خیریه كمك به افراد مستضعف بوده و هست بیشتر بیمه هایی كه این قشر را تحت پوشش خود دارند، از بستن قرارداد با این مراكز سر باز می زنند و محیطی انحصاری را برای بیمارستانهای دولتی بوجود آورده اند. مگر غیر از این است كه طبق مصوبه مجلس هیچ بیمارستانی حق ندارد به دلیل نداشتن پول از پذیرش بیمار خودداری كند؟ پس چه كسی باید پاسخگوی هزینه این گونه بیماران در مراكز غیر دولتی باشد. به نظر می رسد همین امر باعث شده تا اورژانسهای خیریه هم تمایل چندانی به ارائه خدمات به بیماران نشان ندهند و معمولاً با بهانه هایی همچون"پزشك نداریم" و یا"امكانات ما كافی نیست" بیماران را به مراكز دیگر درمانی ارجاع می دهند. شاید زمان آن فرا رسیده باشد كه با كاستن از فشار موجود بر مراكز شلوغ بهداشت و درمان دولتی و تقسیم حجم بیماران موجود بین تمام مراكز مجهز درمانی، علاوه بر استفاده بهینه از همه امكانات ، زمینه را برای مدیریت بهتر در بخش درمان فراهم كنیم.


نوشته ی دکتر مهدیار سعیدیان در ساعت ۸:٠٠ ‎ب.ظ در پنجشنبه ۱۸ خرداد ،۱۳۸٥