پانسمان***********PANSEMENT

درونمايه هاي بحراني يا اختلال در شخصيت

 

نويسنده :مهديار سعيديان

براي همگي ما پيش آمده كه گاهي مواقع در جريان تعاملهاي اجتماعي و در برخورد با ديگران تحت تأثير رفتار پسنديده فردي قرار گرفته ايم و با خود گفته ايم كه فلاني چقدر باشخصيت است! يا بر اثر برخوردي ناپسند و خارج از اصول اجتماعي فردي متأثر شده و او را بي شخصيت تلقي كرده ايم. در اين حالت از ديدگاه ما، شخصيت همان رفتارهاي پسنديده و مناسب شخص است كه در نبود آن، فرد به انساني بي شخصيت تبديل مي شود. اما بايد توجه داشت كه روان شناسان به هيچ وجه چنين طرز تلقي را از شخصيت درست نمي دانند. حال اين سؤال مطرح مي شود كه به واقع شخصيت چيست و چه افرادي دچار اختلال در شخصيت هستند؟
از لحاظ روان شناسي شخصيت به مجموعه صفات هيجاني و رفتاري اطلاق مي شود كه در شرايط معمول، معرف شخص بوده و براي هر فردي نسبتاً ثابت و قابل پيش بيني است.حال، اگر صفات شخصيتي غيرقابل انعطاف باشد و به اختلال ذهني يا اختلال در عملكرد فرد منجر شود، اختلال شخصيت مطرح مي شود.آنچه در پي مي آيد مروري است بر بعضي از شايع ترين اختلالات شخصيتي و راههاي درمان آن. اختلالاتي كه شايد شما هم با كمي دقت بتوانيد آن را در اطرافيانتان تشخيص دهيد!
به طور كلي افراد مبتلا به اختلالات شخصيتي در مورد رفتار خاص خود مضطرب نيستند و از آنچه ديگران در وجودشان غيرطبيعي مي شمارند، اظهار بي اطلاعي مي كنند و در نتيجه نسبت به درمان علاقه اي نشان نمي دهند. برخي از رايج ترين اين اختلالات عبارتند از:
اختلال شخصيت بدبين(پارانوييد):
افرادي كه چنين شخصيتهايي دارند، بسيار مغرور، حسود و كمي ستيزه جو هستند. به قول معروف يك كلام به دو كلام نرسيده، سيلي را زده اند! سوء ظني مكرر و بي اساس نسبت به وفاداري همسرشان احساس مي كنند. بدون دليل كافي، اين طور خيال مي كنند كه ديگران از آنها سوء استفاده مي كنند يا آنها را فريب مي دهند. به وفاداري و قابليت اعتماد دوستان و بستگان خود شك داشته و به ديگران اعتماد نمي كنند. در موارد و اتفاقات خوب، مفاهيم تحقيرآميز و تهديدكننده مي بينند. كينه توز بوده و در پاسخ خشمگين و آماده حمله هستند. در درمان اين افراد بايد جدي و صادق بود و از شوخي پرهيز كرد. ضمن اين كه بايد واقعيت را مورد تأكيد قرار داد. گاهي اوقات دارو درماني نيز لازم است.
اختلال شخصيت ضد اجتماعي:
اين اختلال معمولا از 15سالگي شروع مي شود. چنين افرادي ضد قانون هستند. قانون خانه، مدرسه يا جامعه را زيرپا مي گذارند. شخصيتهاي ضد اجتماعي دست به دزدي، تجاوز به حقوق ديگران، دروغگويي و همه گونه رفتارهاي ضد اجتماعي مي زنند. فريبكار و دروغگو هستند. از نامهاي غيرواقعي براي نفع و لذت شخصي استفاده مي كنند. رفتار تكانشي، تحريك پذيري و پرخاشگري دارند كه با نزاع و حملات فيزيكي مكرر تظاهر مي كند. نسبت به ايمني خود و ديگران سهل انگار مي باشند. احساس مسؤوليت ندارند كه با ناتواني در حفظ رفتار شغلي با ثبات يا احترام گذاردن به تعهدات مالي نشان داده مي شود. احساس پشيماني نسبت به آزار يا دزديدن مال ديگران ندارند و اغلب پس از جواني يا ميان سالي بهبود مي يابند. در اين افراد درمان مشكل است.
اختلال شخصيت مرزي:
افرادي كه داراي چنين شخصيتي هستند در روابط بين فردي ناتوانند و عواطف و رفتار تكانشي بارز دارند. بيشتر خانمهايي هستند كه اقداماتي ديوانه وار براي اجتناب از ترك شدن خيالي يا واقعي دارند.
در دوستي بي ثبات و در روابط بين فردي پرتنش هستند كه با نوسان بين دو قطب آرماني كردن و بي ارزش نمودن مشخص است. اختلال هويت مستمر دارند و دايم در هر مشكلي تهديد به خودكشي يا آسيب زدن به خويشتن مي كنند. بي ثباتي عاطفي، احساس مزمن پوچي، خشم شديد و نامتناسب و تفكر بدبينانه موقت ناشي از استرس را دارا مي باشند.
روان درماني مركب حمايتي و تفتيشي، رفتار درماني براي كنترل تكانه ها و كاربرد برخي داروها مانند داروهاي ضد افسردگي و ضد جنون از درمانهاي اين اختلال محسوب مي شود.
اختلال شخصيت نمايشي:
افرادي كه از چنين شخصيتي برخوردارند، رفتارهاي نمايشي و بچه گانه دارند. مثلاً وقتي درد دارند آن را بسيار بزرگ نشان مي دهند و حساس، حسود و زودرنج هستند. خانمهاي نمايشي، آرايشهاي تند و غليظ را دوست دارند و رفتاري سبك را از خود نشان مي دهند. افرادي كه دچار اختلال شخصيت نمايشي هستند، اگر در كانون توجه نباشند، احساس ناراحتي زيادي مي كنند. با حيواناتي نظير سگ و گربه زندگي مي كنند. بيان هيجاناتشان مبالغه آميز، نمايشي و توأم با خودنمايي است. تلقين پذير هستند يعني به آساني تحت نفوذ ديگران و موقعيتها قرار مي گيرند. روابط را صميمانه تر از آنچه در واقعيت هست، تلقي مي كنند. روان درماني فردي بينش گرا يا حمايتي، روانكاوي، گروه درماني و تجويز داروهاي ضد اضطراب براي حالات هيجاني گذرنده مؤثر است.
اختلال شخصيت خودشيفته:
اين افراد در خيال يا رفتار، احساس خود بزرگ بيني دارند و بسيار خودخواه و حسود هستند. براي خود ارج و اعتبار فراواني قائلند و اشتغال ذهني با تخيلات موفقيت، قدرت، استعداد، زيبايي و عشق ايده آل دارند. خود را فردي استثنايي مي دانند و با هر كسي رفت و آمد نمي كنند. نيازمند تمجيد افراطي هستند. در روابط بين فردي استثمارگرند. يعني براي رسيدن به اهداف خود از ديگران بهره كشي مي كنند. فاقد احساس همدردي و همدلي هستند. در برخورد با اين افراد حتماً احساس پوچي خواهيد كرد. روان درماني فردي، حمايتي يا بينش گرا و محيط درماني مي تواند مفيد باشد ولي، درمان مشكل است.
اختلال شخصيت وابسته:
اختلال اين افراد در اوايل بزرگ سالي شروع مي شود. نياز مفرط براي مراقبت شدن دارند. بسيار وابسته و مطيعند و از جدايي مي ترسند. بدون راهنمايي و اطمينان بخشي زياده از حد ديگران قادر به اخذ تصميمات روزمره نيستند. احتياج دارند كه ديگران مسؤوليت بيشتر زمينه هاي مهم زندگيشان را بپذيرند. از ترس قطع حمايت، با كسي مخالفت نمي كنند. در شروع كارها به تنهايي دچار اشكال هستند. در طلب محبت افراط مي كنند. وقتي يك رابطه نزديك را از دست مي دهند، فوري به دنبال رابطه ديگري به عنوان منبع مراقبت مي گردند. درمان دارويي رفع اضطراب، رفتاردرماني و خانواده درماني مي تواند سودمند باشد.

اختلال شخصيت منفعل - مهاجم
اين اختلال نيز در بزرگسالي شروع مي شود. فرد نسبت به درخواست ديگران نگرشي منفي دارد. منفعلانه در مقابل انجام تكاليف اجتماعي و شغلي مقاومت مي كند. از اين كه او را نمي فهمند و قدرش را نمي دانند شكوه مي كند. بد اخم و اهل جر و بحث است. نسبت به كسانی كه خوشبخت هستند، حسادت و نفرت نشان مي دهد. به طور غيرمنطقي از اولياي امور انتقاد كرده يا به آنها توهين مي كند و خود را بدشانس مي داند. بين بي اعتنايي و ندامت نوسان دارد.
درمان به شكل آموزش قاطعيت و روان درماني حمايتي در صورت تمايل بيمار ممكن است مفيد باشد.
اختلال شخصيت وسواسي - جبري
كساني كه اين شخصيت را دارند بسيار دقيق، مرتب، خوش قول اما بداخلاقند. به اصطلاح انگار عصا قورت داده اند! زندگي با اين افراد بسيار سخت است. براي هر كاري ساعت دارند. اين افراد در كار بسيار موفق هستند. در مورد رعايت ارزشها و موازين اخلاقي بيش از حد جدي مي باشند. از دورانداختن اشياء فرسوده و بي ارزش ناتوانند. در پول خرج كردن خسيس هستند. ابراز سرسختي، انعطاف نداشتن و علاقه مندي به كار به بهاي كنارگذاشتن فعاليتهاي تفريحي از ديگر علايم اين افراد است. درمان دارويي به اضافه روان درماني فردي، حمايتي و گروه درماني مي تواند مفيد باشد.درمان شامل سازش، كنترل و توجيه عقلي است.
اختلال شخصيت اجتنابي(دوري گزين)
افراد اين گروه بسيار ترسو هستند. از هر موضوع ترسناك فرار مي كنند. بسيار محافظه كارند و با هيچ موقعيتي مقابله نمي كنند. سعي مي كنند كه از هر موقعيت مشكوكي فاصله بگيرند. حتي از رودررويي با مردم و يا يك استرس فرار مي كنند. اين اشخاص بسيار بي تفاوت در برابر ديگران به زندگي شخصي خود ادامه مي دهند.
در زندگي خود حاضر به هيچ ريسكي نيستند و يك زندگي ثابت، محتاطانه و دور از هر مخاطره را انتخاب مي كنند. روان درماني حمايتي يا بينش گرا و آموزش عرض اندام و مهارتهاي اجتماعي براي درمان اين افراد مفيد است.
اختلال شخصيت اسكيزوييد(منزوي)
كسي كه چنين شخصيتي دارد بسيار منزوي است. براي ديگران كاملاً بي آزار است و در گوشه اي كتاب مي خواند يا به موسيقي و نقاشي خود را مشغول مي دارد اما حتي يك دوست هم ندارد.
به رقابت علاقه اي نداشته و به شدت خجالتي است. از روابط نزديك از جمله عضو يك خانواده بودن نه لذت مي برد و نه تمايلي براي آن دارد. تقريباً هميشه فعاليت هاي انفرادي را انتخاب مي كند. به رابطه جنسي علاقه اندكي دارد.
سردي هيجاني و سطحي بودن عواطف از ديگر علايم اين بيماري است.
درمان با داروهاي ضد جنون، روان درماني حمايتي، تأكيد بر پيوستگي روابط و مشخص نمودن هيجانات ممكن مي شود.


نوشته ی دکتر مهدیار سعیدیان در ساعت ٥:٢٢ ‎ب.ظ در جمعه ۱٩ خرداد ،۱۳۸٥