پانسمان***********PANSEMENT

سلامت نوزاد با شیر مادر

نويسنده : مهديار سعيديان

یكی از اصول تغذیه صحیح كودك كه امروزه بسیار مورد تأكید قرار گرفته است، تغذیه با شیر مادر می باشد. اصلی كه متأسفانه تا چندی پیش مورد بی توجهی مادران و حتی سیستم بهداشتی و درمانی كشور قرار گرفته و از این رهگذر لطمات شدیدی به پیكره سلامت كودكان و در نهایت جامعه وارد آمده بود كه برخی از این اثرات نامطلوب همچنان ادامه دارد.
البته این مسأله قابل انكار نیست كه تلاشهای مؤثری نیز در جهت ترویج تغذیه با شیر مادر در كشور انجام شده است، اما به واقع هنوز تا رسیدن به وضعیت مطلوب فاصله زیادی وجود دارد كه بی شك این فاصله با برنامه ریزی صحیح و یك كار فرهنگی دقیق قابل پرشدن خواهد بود، چرا كه در دین مبین اسلام نیز در احادیث مكرری تغذیه كودك با شیر مادر مورد عنایت فراوان قرار گرفته است.
آنچه درپی می آید برخی نكات مهم در رابطه با تغذیه كودك با شیر مادر است كه باید مورد توجه مادران ایرانی قرار گیرد: دفعات شیردادن روزانه به نوزاد مكیدن مكرر سینه مادر به دلیل تحریك ترشح شیر بیشتر اهمیت داشته و مكیدن بلافاصله بعد از تولد و ادامه مكیدنهای مكرر در تغذیه با شیر مادر، ایده آل و مطلوب می باشد.
به طور كلی افزایش دفعات مكیدن، سبب كاهش ابتلا به زخم سینه، افزایش تولید شیر و وزن گیری بهتر شیرخوار، تسریع دفع اولین مدفوع نوزاد، كاهش زردی نوزاد و پیشگیری از حاملگی مجدد خواهد شد. پس از اولین تغذیه نوزاد با شیر مادر در اتاق زایمان و در همان 30دقیقه اول تولد، دفعات بعدی تغذیه را خود نوزاد با حضور در كنار مادر و برحسب میل خود تعیین خواهد كرد. آنچه مسلم است این كه در صورت ادامه تغذیه به دفعات مكرر در شبانه روز اول، تمایل به شیرخوردن بیشتر در روزهای بعد در شیرخوار و تمایل به شیردادن بیشتر در مادر، پایه گذاری خواهد شد.
بر طبق تحقیقات انجام شده مشخص گردید كه به دلیل تولید شیر بیشتر به واسطه مكیدن مكرر سینه در ماه اول تولد، این دوره، زمان طلایی مكیدن مكرر سینه محسوب شده و از اهمیت خاصی برخوردار است. البته در تولید شیر، دفعات مكرر مكیدن به تنهایی كافی نبوده و می بایستی شیر از پستان كاملاً تخلیه شود.
دفعات تغذیه از سینه مادر در طی شبانه روز بر حسب ظهور علایم گرسنگی و میل خود شیرخوار متغیر است. شیرخوارانی كه بر حسب میل خودشان تغذیه می شوند، معمولاً تمایل به استفاده از شیرمادر به دفعات بیشتری دارند به طوری كه در روزهای اول تولد تا یك ماهگی تعداد 15-10 بار تغذیه با شیرمادر در شبانه روز غیر معمول نمی باشد.
به این نكته باید توجه داشت كه نوزادان با افزایش سن، برای دریافت شیر كافی، ضمن كاهش دفعات تغذیه، بر مدت تغذیه می افزایند و یا در هر وعده شیر بیشتری می خورند. به هرحال با ظهور علایم واضح گرسنگی در نوزادان از روز دوم تولد به بعد كه با تقاضای شیر بیشتر توأم می باشد، باید ضمن توجه به آنها، مكرراً شیرخوار را تغذیه كرد.
تغذیه برحسب میل شیرخوار اگر در دفعات و مدت شیرخوردن شیرخوار از سینه مادر هیچ گونه محدودیتی قایل نشویم این نوع، " تغذیه بر حسب میل شیرخوار"، نامیده می شود كه حاكی از یك رابطه متقابل بین مادر و شیرخوار بوده و با میل شیرخوار و جواب مادر انجام می شود. اگر تغذیه با محدودیت دفعات و مدت مكیدن با برنامه خاصی و بدون توجه به نیاز شیرخوار 6 تا 8 بار در روز انجام شود، عوارض عمده ای را درپی خواهد داشت كه از آن جمله افزایش میزان زخم شدن سینه مادر و حتی احتمال قطع تغذیه با شیر مادر می باشند.
شیرخوارانی كه بر حسب میل و نیاز خود از پستان تغذیه می شوند نسبت به شیرخوارانی كه با برنامه مشخص و به موقع تغذیه می شوند به دفعات بیشتری شیر می خورند. لیكن این شیرخواران خودشان میزان مورد نیاز شیر را برای خود تنظیم كرده و ضمن خوردن شیر در حد عادی و دفعات مكرر تغذیه، پرخوری نمی كنند و رشد طبیعی و مناسب خود را دارند. سازمان بهداشت جهانی می گوید:مادران با شیرخواران سالم نباید در تغذیه با شیرمادر محدودیت در دفعات و طول مدت تغذیه قایل شوند و باید با تقاضای شیرخوار، وی را تغذیه كرده و حتی در صورت خواب طولانی شیرخوار، او را بیدار و تغذیه كنند.
اثرات تغذیه نامحدود با شیر مادر این نوع تغذیه هم برای مادر و هم برای شیرخوار تأثیرات مطلوبی را درپی دارد. بیشترین اثر قابل توجه آن برای شیرخوار، دریافت شیر بیشتر، وزن گیری بهتر و كاهش میزان زردی در روزهای اول پس از تولد است و برای مادر نیز بیشترین اثر قابل توجه آن، پیشگیری از زخم شدن سینه و همچنین برای هر دو، اثر تداوم بیشتر تغذیه با شیرمادر قابل ذكر است.
به عنوان مثال، تحقیقات نشان می دهد كه افزایش تغذیه مخصوصاَ در ابتدای دوران نوزادی، كلید موفقیت در دریافت شیر و وزن گیری بیشتر می باشد و در حقیقت، دریافت شیر بیشتر توسط شیرخوار، سبب افزایش تولید شیر بیشتر در مادر نیز خواهد شد. اما تغذیه با شیرمادر تنها در مسایل فوق خلاصه نمی شوند. نكات زیر مسایل كاربردی هستند كه مورد سؤال بسیاری از مادران قرار می گیرد كه سعی شده است به طور مختصر و كاربردی به آنها پرداخته شود: كافی نبودن شیر مادر كافی نبودن شیر یكی از سؤالاتی است كه بسیاری از مادران ابراز می كنند. گرچه بیشتر اوقات این باور غلط است. زیرا كودكی كه وزن گیری مناسبی دارد و بیش از 6كهنه را در روز با ادرارش خیس می كند، مسأله كمبود شیرمادر منتفی است و نباید گریه شیرخوار یا مكیدن انگشت را به حساب كم شیری گذاشت. همچنین در زمانهای خاصی خصوصاً در دو هفتگی، شش هفتگی و سه ماهگی به دلیل رشد سریع شیرخوار، او مكرر تمایل به مكیدن دارد و مادر فكر می كند كه سینه اش خالی از شیر است درحالی كه مكیدن مكرر سینه مادر موجب تولید شیر بیشتر از طریق سیستم عصبی،هورمونی خواهد شد.
پس زدن و نگرفتن سینه مادر پس زدن سینه مادر ممكن است به دلیل استرس مادر و یا تغییر در بو و طعم شیر مادر باشد (ناشی از مصرف آنتی بیوتیك و یا همزمان با دوره عادت ماهیانه و یا مصرف موادغذایی خاص) كه در این صورت توصیه به آرامش مادر، دوشیدن موقت شیر و دادن آن به كودك، گذاشتن سینه در دهان كودك هنگامی كه خواب است، اطمینان از خشك بودن كودك، عدم مصرف موادغذایی كه ممكن است بوی شیر را تغییر دهند (سیر، شلغم و...) و حفظ آرامش اغلب موجب اصلاح این وضعیت می شود.
زردی و شیردهی مصرف مكرر شیرمادر موجب تسریع در كاهش میزان زردی كودك می شود. در موارد بسیار نادر ممكن است زردی با مصرف شیرمادر مرتبط باشد كه در این صورت نیاز به ویزیت پزشك دارد. زمان شروع غذای كمكی شروع غذای كمكی از پایان 6ماهگی است. اولین غذا كه معمولاً فرنی است به میزان كم و با غلظتی كه به مراتب از شیرمادر بیشتر است، شروع و به تدریج به مقدار آن اضافه می شود.
سایر موادغذایی كم كم و جداگانه به برنامه غذایی كودك اضافه می شود تا در صورت وجود حساسیت، مشخص گردد. گاهی اوقات ممكن است كودك در ابتدا غذا را با زبان خود از دهان خارج كند كه به معنای دوست نداشتن غذا نیست بلكه كودك باید آن را تجربه كند و یاد بگیرد.
استفراغ شیرخوار اگر استفراغ حاوی شیر یا كمی سفت تر از آن بوده و هیچ گونه تغییر رنگ نداشته باشد و بدون فشار و زور خارج شود و وزن گیری و حال عمومی كودك هم خوب باشد، ممكن است این حالت به دلیل ضعف عملكرد دریچه معده به مری ایجاد شده باشد كه با توصیه های زیر برطرف می شود: ،بعد از هر شیر خوردن كودك را به مدت 5 دقیقه با حالت ایستاده نگهدارید تا آروغ بزند.
،او را به شانه راست بخوابانید به طوری كه سر و سینه كمی بالاتر از شكم و پاها قرار گیرد. ،تعداد دفعات شیردهی بیشتر باشد تا هربار حجم كمتری شیر خورده شود.
،از فشار آوردن به شكم شیرخوار جلوگیری شود. اگر با رعایت موارد فوق بهبودی حاصل نشد یا این كه استفراغ سبزرنگ و یا كودك بی قرار بوده و یا دچار تب و عدم وزن گیری باشد، فوراً به پزشك مراجعه شود.
نحوه اجابت مزاج شیرخوار شیرخوار در ماه اول عمر ممكن است 10 تا 12بار در روز اجابت مزاج داشته باشد ولی به تدریج مدفوع قوام بیشتری گرفته و از ماههای دوم و سوم به بعد تعداد دفع كمتر می شود. درصورتی كه تعداد دفعات مدفوع برحسب سن شیرخوار بیشتر و یا خیلی آبكی، شل همراه با نفخ شكم، عدم وزن گیری و یا تب باشد فوراً باید به پزشك مراجعه كرد.
مصرف قطره آهن قطره آهن را بعد از 6ماهگی باید به میزان 10تا15 قطره در روز به كودك داد. برای رفع نگرانی از سیاه شدن رنگ دندان بهتر است با یك دستمال، دندانهای كودك را تمیز كرد یا این كه بعد از خوردن آن، آب یا غذا به او داد.


نوشته ی دکتر مهدیار سعیدیان در ساعت ٤:۳٩ ‎ب.ظ در جمعه ۱٩ خرداد ،۱۳۸٥